Ex. 3-2: Das Veilchen
“Das Veilchen” (Menekşe), Mozart'ın 1785'te Viyana'da Goethe'nin bir şiiri üzerine yazdığı bir şarkıdır (K. 476). Bir Goethe şiiri üzerine yaptığı tek bestedir.
Mozart bu şarkıyı Viyana'daki en başarılı yıllarında yazdı. Aynı yılın başlarında babası Leopold Salzburg'dan onu ziyarete gelmiş ve Joseph Haydn'ın kendisine şöyle dediğini duymuştu: “Tanrı huzurunda ve dürüst bir insan olarak söylüyorum ki oğlunuz tanıdığım en büyük bestecidir.” Mozart bu aylarda büyük piyano konçertolarını yazıyordu; Figaro'nun Düğünü operasından bir yıl önceydi.
Şiir küçük ve hüzünlü bir hikâye anlatır. Bir çayırda bir menekşe yetişir. Genç bir çoban kız şarkı söyleyerek çayırdan geçer. Menekşe, kızın kendisini koparıp kalbine bastırmasını diler. Ama kız onu görmez ve üstüne basar. Menekşe ölür, yine de onun ayaklarının dibinde öldüğü için mutludur.
Goethe'nin şiiri burada biter. Mozart kendisinden bir dize ekledi, “Zavallı menekşe!” diyen bir acıma sözü, ardından şarkıyı bitirmek için Goethe'nin daha önceki dizesini, “sevimli küçük bir menekşeydi” dizesini tekrarladı. Dönemin çoğu şarkısı her kıta için aynı melodiyi kullanırdı. Mozart farklı bir şey yaptı: Hikâye ilerledikçe müzik de sürekli değişir; neredeyse küçük bir opera sahnesi gibi.
Mozart'ın şiiri nasıl bulduğu, hatta Goethe'nin olduğunu bilip bilmediği bile bilinmiyor. İkisi yetişkinken hiç karşılaşmadı, ama Goethe Mozart'ın müziğine hayrandı ve daha sonra Faust'unu Mozart'ın bestelemiş olmasını dilediğini söyledi. Bugün “Das Veilchen” sık sık ilk gerçek Alman sanat şarkılarından biri olarak anılır.
Kayıtların küçük süslemeleri hep aynı biçimde söylemediğini fark edebilirsiniz. Mozart'ın zamanında bu küçük süslemeler kısmen icracının zevkine bırakılırdı ve şarkıcılar ile editörler bugün de onları farklı yorumlar. Tek bir “doğru” versiyon yoktur; bu yüzden bir kayıt, bildiğiniz melodiyle tam olarak örtüşmeyebilir.
Barbara Bonney ve Geoffrey Parsons'ın Mozart: Lieder albümünden (1991)Spotify
IMSLP